Stel je voor: een docent staat voor haar klas en legt de periode van de laatste Argentijnse militaire dictatuur uit. Ze doet dat, zegt ze, "op neutrale wijze". Ze wil objectief zijn, niet beïnvloeden, iedereen zijn eigen conclusies laten trekken.
"Daarin schuilt een politieke positie die zich verschuilt achter een vermeende ideologische neutraliteit."
Esteban Pintos
Socioloog afgestudeerd aan de UBA, specialist in Onderzoeksmethodologie en Doctor in de Onderwijswetenschappen, Esteban Pintos zal die scène — en vele andere vergelijkbare — openbreken op zaterdag 16 mei, in een nieuwe editie van Enclave Libre, de cyclus van Universidad Liberté. Dit keer met een detail dat niet onbelangrijk is: hij verbindt zich via Zoom, terwijl zo'n 40 mensen de bijeenkomst fysiek bijwonen vanuit de Unidad Penal N°15 in Batán, in het kader van de educatieve processen die Liberté daar al jaren onderhoudt. Tegelijkertijd kan een open virtueel publiek vanuit elk punt in het land aansluiten.
De titel van de bijeenkomst vat de geest samen: "De politiek die je niet ziet: onderwijs en het dagelijks leven".
Het alledaagse is ook ideologisch
Esteban heeft een repertoire aan voorbeelden die als anekdotes klinken maar, van dichtbij bekeken, allesbehalve onschuldig zijn.
"Wanneer een docent aan het begin van het schooljaar tegen een collega zegt dat ze 'de klas lekker schoongemaakt heeft achtergelaten', met de bedoeling te zeggen dat er het jaar daarvoor veel studenten waren die niet in het klaslokaal thuishoorden."
Een opmerking in de gang, zonder kwade bedoelingen gezegd, maar die een uiterst duidelijke positie inneemt over wie wel en wie niet thuishoort binnen het onderwijssysteem. Hetzelfde, zegt hij, geldt voor de manier waarop les wordt gegeven, voor het al dan niet openstellen van participatie voor studenten, voor de manier van communiceren: "Dit alles vloeit voort uit posities en politiek-ideologische kaders die in de meeste gevallen niet bewust zijn."
"Dit is niets voor mij, ik ben geen docent"
Dat is het eerste wat velen van ons denken als we "onderwijssociologie" horen. Esteban ontkracht dat als volgt:
"We hebben allemaal meningen over bijna alles. Die meningen vloeien voort uit een bepaald theoretisch en filosofisch kader. Alleen weten we dat niet. Wanneer iemand zegt 'al die lui zouden ze allemaal moeten doodschieten', welnu, dat is verbonden met een bepaalde theorie. De manier waarop we dingen benoemen is doordrongen van het ideologische, in het dagelijks spreken."
Anders gezegd: de reflectie over hoe het politieke binnensluipt in wat we zeggen, is niet het exclusieve terrein van docenten of academici. Het is een zaak van ieder persoon die ooit de mond opendoet.
Wat verandert er doordat het in Batán plaatsvindt?
Esteban is duidelijk: de kern van de inhoud verandert niet. Wat verandert is de context.
"De auteurs die specifiek aan bod komen in het programma van een vak veranderen, of de nadruk op een bepaalde problematiek omdat die aansluit bij een leerplan. Maar wat niet verandert, is de reflectie over hoe het politieke en het ideologische ons in het dagelijks leven doordringen zonder dat we het beseffen."
En toch loont het de moeite even stil te staan bij de plek. Nadenken over "de politiek die je niet ziet in het klaslokaal" tegenover 40 personen in detentie is niet hetzelfde als dat doen in een universiteitsgebouw. Want onder de aanwezigen zijn mensen die ooit deel uitmaakten van die klassen die een docent "lekker schoongemaakt" achterliet. Er zijn mensen die aan den lijve weten wat er gebeurt wanneer een instelling beslist wie wel en wie niet ertoe doet. Het gesprek houdt op theoretisch te zijn.
Dat Enclave Libre plaatsvindt in dit territorium, in het kader van het dagelijkse werk dat Coop Liberté in Batán verricht samen met families die door het strafrechtelijk systeem zijn geraakt, docenten en vrijwilligers, geeft de oefening een andere diepgang. Het is niet hetzelfde om in abstracto te spreken over "wat het klaslokaal reproduceert" als om dat te doen op een plek waar die reproductie een gezicht, een naam en een adres heeft.
De organisatie: Cecilia Pintos
Deze Enclave komt tot de Coop via Cecilia Pintos, medeoprichtster van Universidad Liberté, vaste medewerker van Liberté, en — bovenop dat alles — de zus van Esteban. Over waarom ze dit onderwerp koos, antwoordt ze:
"Het is een van de onderzoekslijnen die hij ontwikkelt, en ik denk dat de reflectie over hoe het ideologische en het politieke het dagelijks leven doordringen zonder dat we het merken interessant kan zijn. Wanneer we praten, praten we altijd ook over andere dingen zonder het te weten. Het klaslokaal en het onderwijs zijn geen uitzonderingen."
We vroegen haar ook om een meer persoonlijke blik op de spreker:
"Als zus van Esteban zou ik willen dat mensen zijn passie meenemen, een beetje van zijn werktraject — dat heel uitgebreid en veeleisend is —, zijn solidariteit, en zijn voortdurende inzet voor samenhang tussen wat hij zegt en wat hij doet."
Hoe deelnemen
- Wanneer: Zaterdag 16 mei 2026, van 10 tot 12 uur (Argentinië).
- Spreker: Esteban Pintos (via Zoom).
- Fysiek publiek: zo'n 40 personen in detentie, in de Unidad Penal N°15 in Batán, in het kader van het educatieve werk van Liberté.
- Zoom (open virtueel publiek):
- YouTube live: Kanaal Cooperativa Liberté.
- Kosten: Gratis.
- Certificaat: Digitaal deelnamecertificaat, erkend door Universidad Liberté.
Inschrijving open voor de gehele gemeenschap. Er zijn al meer dan 148 mensen ingeschreven. Schrijf je in via: universidadliberte.org/enclavelibre/EL-160526.
