Mokõi arambokuévo oñemoñepyrũ rire, Diploma Ñemboguata Tekove Ñembyasy-'ỹ Rehegua —Mar del Platágui Tetã Rehegua Mbo'ehao Guasúpe extensión rehegua ñepyrũrã, Batán-gui N°15 Tava'ỹgua Ñepyrũrã gotyo oñemomba'erã— hapichakuéra po areve oñembohovake. Diana Márquez, Liberté Cooperativagui ñe'ẽnduha, Víctimas por la Paz mombyry rehegua ñepyrũha ha Argentinagui Justicia Restaurativa Rehegua Aty (SAJuR) ñepyrũha, ha Ricardo Augman, cooperativagui ta'angambyry ha Programa de Salud Mental ñemomba'e, oñemomba'e ñepyrũrã. Ko ñemongeta ohechauka mba'éichapa oiko ñepyrũrã gotyo guive.
Mokõi ary, peteĩ revolución ndojehupytýiva
Diploma oñemoñepyrũ 2021-pe, hekopyahague'ỹ peteĩ tetã hispanohablante-pe: tava'ỹgua ñepyrũrã gotyo guive oñemomba'erãha, 100%-pe tava'ỹhápe oĩva oñemoñepyrũha. Mokõi ary rire —2024-pe ndoukéi avei mba'epura'ã'ỹ rã rupi—, po arembokuévo oñemoñepyrũva 25 tetã guive, opyta milhare oñepyrũháme. Márquez ojerureguy ko ñepyrũ rehegua mba'asy ñemoherakuã ndive.
Mokõipa. Peteĩ yvoty rupive, revolución peteĩha, mokãngue Liberté ha heta ñepyrũrã oipytyvõhápe, ojekuaa arandu-pe, mba'apykuaápe ha ñe'ẽpe. Ko'ã rã oñeikuaáva. Hákatu ndajaikuaái mba'éichapa oñembyatypáva kane'õramo, mitãmimi-pe. Ko'ã rã ndaipórivéi ñepyrũ rire.
Kane'õ guive ouháva, he'i, mba'asy heta ha mba'apuka pyahu ou: oikuaáva ohecháva. Ary oñemoĩmbávo, ko mbohovake ndohéirei.
Ko'ã poteĩha arembokuévo oñemoñepyrũha, gueteri oñemoñepyrũ mba'eha diploma peteĩ ñepyrũrã, ojehecha ha ojepota, tava'ỹhápe oĩva ñe'ẽ rã. Ha avei peteĩ mba'e apytu'ũ arapy rehegua. Apytu'ũhápe, imombaihápe ha imo'ãhápe ko ñembyasy'ỹ ko'ã mba'e oikóva ñepyrũrãgui —ndaha'éi ambue ñepyrũrãgui mba'e—, peteĩ ojapohápe oĩ mba'e ojepota ha mba'e oñemoĩ.
Augman, ñemomba'e ojapo ha Programa de Salud Mental ojapo, avei oñemoherakuã ko ñepyrũ ary guive peteĩ ñepy'ã oñembohovake.
Ejepi, ajepy'a peteĩ revolución oĩháicha: peteĩ mba'e ojapo hagua aty, mba'apuka, arandu mbohapy ha tetã, mba'e pyahúva ndive. Ñemongu'e apopyre peteĩ reheve tava'ỹhápe oĩva, tava'ỹgua tembiapokuéra, ñemoirũ, jera'yrã, justiciagua arandu'i, jueces ha abogados kuéra. Ha ary opaichagua ñemoñepyrũ oñehesa'ỹihápe, peteĩ rupi, ñemoñepyrũrã tava'ỹ rembipapokue oñemoirõ ñemoĩmbáva rehe.
Mbo'ehao tava'ỹme ha tava'ỹrã
Diploma rehegua mba'e ojehecháva mbo'eharã-pe oĩ. Augman mbo'e mba'e apytu'ũ Batán-gui N°15 Tava'ỹgua Ñepyrũrã-pe oĩva ndive, ha upépe he'i mba'e ojehecháva —ha ndojehecháiva— mbo'ehao tava'ỹme ñeñepyrũhápe.
Principio-pe ndaipóri mba'e mombyry, tava'ỹgua ñepyrũrã-pe oiko mba'e oñemoĩ hagua, peteĩ mba'e ndojejapói avave rehe, peteĩ mba'e ñembyasy rehegua. Hákatu ore mba'e mbo'e apytu'ũ, ñemongeta ha mba'e apopyre rehegua oĩ mba'e ojejohéi. Mitãmimi oñemoirõha peteĩ reheve —mba'e social, política, religión ha justicia-pe oikóva, oĩvagui ñembyatyháicha— ha oñemoĩmbáva tekotevẽ'ỹva oikuaahápe peteĩha, mbo'ehao peteĩha mbo'ehao tava'ỹme o'ãhápe. Ko'ã rã mba'e ojehechaukaháva Liberté-gua ñepyrũrã mbegue'i.
Ko tekojoja mbo'ehaópe ñemono'õ reheve oiko.
Ore oñemomba'e heta rehegua mba'e oĩmbéva, ojejapóva noñemomba'éiha universidad mbo'ehaópe. Ore oĩ peteĩ mba'e ñepyrũrã, mba'e iñarakuaahaguéva rehegua ñemongu'e, ha ojejapóva: ndoroikomba'ei ñe'ẽ jepykuaa rupi, ha ko tekovy ojehechávo ñembyatý oñemyenyhẽ ryépe, ndoikéi peteĩ mba'e ndojehecháiva irõ. Ore rógape, peteĩ rupi, ñe'ẽ opaichaguaite okañy: mba'e amigable ha mba'e ñepyrũ iñañáva avei. Ko'ã rã mba'e mombyry paravãme.
Augman-pe, ko arýpe ojejapóva oñembohovake arembokuévo.
Ko diploma ombojoapy avei profesionales ha arandu'i oikóva heta mba'e rehegua, mba'e ndohupytýiva adultos mbo'ehao-pe. Oñemopu'ã heta aty, apytu'ũ heta ndive, oĩva mba'e ojehecháva: ndaha'éi soilik mba'e orojapóva ha trocar edición pa edición-pe, upéicharõ espacio ha'e pya'e peteĩ mba'e ñembo'e rehegua.
Oñembyasyhápe ha tava'ỹpe ñepyrũ
Márquez peteĩ mba'e ijypýva pe'ahápe oĩ: Liberté Cooperativa-pe ñe'ẽnduha —tava'ỹhápe oĩva ha oñembosákovahína oĩva aty— ha, ko'ãga, Víctimas por la Paz ñepyrũha, delito rembiapo oñembyasyhápe aty. Ko mokõiha ñepyrũrã, he'i, hesa'ỹjo ojehupytýva mba'e.
Ko mokõiha ñepyrũrã nda'ipóri katupyry; Justicia Restaurativa-pe areko, he'iha oĩ ciento por ciento simbólico. Heta ijypýva. Ha oñemoĩmbáva oĩ apytu'ũ oñemonguatáva ava rehegua ndaha'éiva binaario: ajejoko ikatu ha mba'e ava rehegua oĩ, mba'e tenda oĩ ha tetã oñembohovake rehegua.
Ko apytu'ũ ndaha'éiva binário —avave ndojokuaái víctima térã vitimário reheve— oikuaa ñandéve peteĩ reheve ára peteĩ reheve oñemoñepyrũ jeguakáva.
«Víctima-rehegua mba'e heta mba'e»
Mbo'ehao virtual-pe peteĩ mba'e ojehechaukaháva ha'e mba'eporã: ñoha'ã-pe tava'ỹhápe oĩva ha oñembosákovahína, delito mbegue'ỹ rembiapo oñembyasyhápe, jueces, abogados, trabajadores sociales, criminólogos ha ñemoirũ oñemono'õ. Márquez-pe, upéicha ko ñepyrũrã ñemongeta omboheko.
Oñemboapy mba'e víctimas ha tava'ỹhápe oĩva ñepyrũrã rehegua ojechauka límites ndaipóri: víctima oĩháicha ore ojeimagiñáva ha tava'ỹhápe oĩva ñepyrũrã, avei ambue oñembyasyhápe víctima. Ñepyrũrã opaichagua-pe oĩva oreasáirã víctima-rehegua mba'e heta mba'e, ndaha'éi avave reheguaite. Ha oikotevẽ mba'e rehegua ojehupytý ndojejuiói, ndaipóri prejuicio, ikatu ha ñemongu'e —ndojeimagiñái mba'e ko'ã mba'e rehegua—: ñeikuaa, ñepytyvõ ambue oñembohovake rehegua ha ambue deja ñepytyvõ ore rehegua.
Ko ñemongeta víctimas ha oñembyatyhágui ary heta oĩ. Márquez he'i ko mba'e ava peteĩ reheve oiko, mba'apuka peteĩha ndive.
Ko ñemongeta, espacio virtual térã presencial peteĩ reheve, ary heta oñemoirũháicha. Ikatúva ojapohague'ỹ ha'e apytu'ũ mba'éichapa oñeike upépe: mba'éichapa delito mbegue'ỹ rembiapo víctima tava'ỹpe oike. Upépe ajejoko proceso rehegua ñe'ẽ, instancias heta ñembyatyhápe oñeike hagua ko espacio-pe, opavave ñoha'ãhápe.
Mba'e oñemoĩmbáva ko ñemongeta, he'i, ava rehegua apytu'ũ. Ha ohechauka: ava rehegua mba'e iporãva.
Ñemongeta oñemoĩmbáva ava rehegua omombe'u rupi, ha ko ava rehegua ojeykéramo ndive. Ava rehegua mba'e iporãva rehegua ñe'ẽ, ava rehegua avei ojepy'apy, oñembyaty ha oñembyapy mba'e, ko'ã orechaukáva ára peteĩ tava'ỹme ha tava'ỹrã. Ava rehegua mba'e apytu'ũ pacificación, integración ha ñemongeta mombyry rehegua, ha oñemoĩmbáva ohendu ha ijaguýi apytu'ũ. Tava'ỹ oñeikuaauka mba'e mbegue'ỹ ha mba'e ñepyrũguaite tekove-pe.
Márquez-pe, mba'e oñemono'õháva iñapy ko'ã mba'e rehegua iñañáva kata guive.
Tava'ỹhápe oĩva ha víctimas —ikatu ramo peteĩ peteĩhápe ojeĩ— jaipota ara pyahu. Ara pyahu iñaíva, ñembosako ko'ã tendaguive: víctima-tendaguive, freedom-'ỹ-tendaguive. Ko'ã rã oñemono'õ ñandéve. Ha upépe guive, mbo'e ha mba'apo rehegua apytu'ũ peteĩ reheve apytu'ũ. Liberté ojapo hagua mba'e opavave ñemomba'e, cooperativa-pe ñe'ẽnduha ha víctimas aty ñepyrũha, ko'ã rã ore rehegua oñemomba'e peteĩha.
«Che-pe ko diploma sa'y»
Paha oñemoĩmbávo, Márquez opavave ñe'ẽ peteĩ-pe oñemomba'e.
Che-pe, ko diploma sa'y. Ko'ã ñe'ẽ che-pe. Ha Liberté oĩmbáva, Mario Julianok ohai háicha.
Augman, chupe, peteĩ ta'anga hoguero.
Che-pe Harry Potter-gua ñerã ka'aguy oñemoĩmba ohechauka, diploma rupi ojehupytýva muro ñehesa'ỹjo, tekova opaichaguagui, tetã ha provincia opaichaguagui ñemongeta oñemoñepyrũ ha arandu, ñembyatyvy, mba'apuka ha ñepyrũrã oñemono'õ, muroga ñe'ẽ'ỹva. Diploma rupi ko'ã rã ohupyty: tava'ỹ muro ñehesa'ỹjo.
«Ñepyrũ»
Mba'epa ohai ko ohai ha ikuai ñepyrũrãme, Márquez oñe'ẽ ndohéirei.
Ajepy'a avave ndojejoko ñepyrũrãme. Ñepyrũ, ndaha'éi soilik mbo'e: diploma ko'ã ary heta guive oñemono'õháva tetã ha'eha. Tetã ñeñotỹ, ohendu, ñeikuaa. Ha ndaipóri che-pe dudas avei ñepyrũrã ha'e society-pe, pe'a oikuaái ikatúramo: Liberté ha omba'apo háicha espacio opavave-pe iporãmbáva.
Paradigma peteĩ, dignidad-ndive oñemoĩmba
Paha-pe, Márquez oñemono'õ ejes diploma omombe'u háicha ñembyasy-'ỹ ciudadana rehegua paradigma peteĩháicha: ndaha'éi castigo-gua, upéicharõ cuida-gua.
Integración, transformación ha ñembyasy-'ỹ ore rehegua apytu'ũ guive —reincidencia-'ỹ rupi mba'apo, salud mental ndive— paradigma pyahu omboguapyhy society-pe, opavave tava'ỹhápe oĩva dignidad-ndive oñemoĩmba.
Mba'e heta ha ñepyrũ
Mba'e opavave oñemoĩmbáva cursado, plan de estudios ha docentes rehegua oĩ diploma ficha-pe.
Ñepyrũ ijaguyje oĩmba ha ojapo ñepyrũ formulario rupi. Mba'apuka oñemondo correo-pe formacion@universidadliberte.org ha WhatsApp-pe +54 9 223 678-9264-pe.
Oĩhápe 75% encuentros ha actividades prácticas oñemoĩ oñomondo hápe, oñemono'õ Diploma de Extensión Universitaria Mar del Platágui Tetã Rehegua Mbo'ehao Guasú omondo háicha, Facultad de Trabajo Social y Ciencias de la Salud Extensión Secretaría rupi.
