Imaxinemos unha docente parada diante do seu curso, explicando o período da última ditadura militar arxentina. Faino, di, "de xeito neutral". Quere ser obxectiva, non influír, deixar que cada quen saque as súas conclusións.
"Aí hai un posicionamento político que se esconde baixo unha suposta neutralidade ideolóxica."
Esteban Pintos
Sociólogo egresado da UBA, especialista en Metodoloxía da Investigación e Doutor en Educación, Esteban Pintos vai abrir esa escena —e moitas outras parecidas— o sábado 16 de maio, nunha nova edición de Enclave Libre, o ciclo de Universidad Liberté. Esta vez, cun detalle que non é menor: el conéctase vía Zoom, mentres unhas 40 persoas en situación de cárcere seguen o encontro de xeito presencial desde a Unidad Penal N°15 de Batán, no marco dos procesos educativos que Liberté sostén alí desde hai anos. Ao mesmo tempo, unha audiencia virtual aberta pode sumarse desde calquera punto do país.
O título da xornada resume o espírito: "A política que non se ve: educación e vida cotiá".
O cotiá tamén é ideolóxico
Esteban ten un repertorio de exemplos que parecen anécdotas e, mirados de preto, son calquera cousa menos inofensivos.
"Cando unha docente lle comenta a outra, a comezo do ano lectivo, que 'lle deixou o curso ben limiño', dando a entender que o ano pasado había moitos estudantes que non debían estar na aula."
Unha frase de corredor, dita sen maldade, que arrastra unha posición clarísima sobre quen merece estar dentro do sistema educativo e quen non. O mesmo, di, ocorre coa forma de dar a clase, con abrir ou non a participación aos estudantes, coa maneira de comunicarse: "Todo iso responde a posicionamentos e marcos políticos/ideolóxicos que na maioría dos casos non son conscientes."
"Isto non é para min, non son docente"
É o primeiro que moitos e moitas pensamos cando escoitamos "socioloxía da educación". Esteban desfáo así:
"Todos temos opinións sobre case todo. Esas opinións responden a un marco teórico e filosófico determinado. O que ocorre é que non o sabemos. Cando alguén di 'a eses negros habería que matalos a todos', ben, iso está vinculado a unha teoría determinada. A forma de nomear as cousas está atravesada polo ideolóxico, no falar cotiá."
Dito doutro xeito: a reflexión sobre como o político se coará no que dicimos non é patrimonio de docentes nin de académicos. É asunto de calquera persoa que, algunha vez, abre a boca.
Que cambia que ocorra en Batán?
Esteban é claro: o contido medular non cambia. O que cambia é o contorno.
"Cambian os autores que se ven especificamente no Programa dunha materia, ou a intensificación dalgunha problemática porque se corresponde cun plan de estudos. Pero o que non cambia é a reflexión sobre como o político, o ideolóxico nos atravesan na vida cotiá sen ser conscientes diso."
E con todo, convén deterse un segundo no onde. Pensar "a política que non se ve na aula" diante de 40 persoas en situación de cárcere non é o mesmo que pensala nunha facultade. Porque entre quen escoita de xeito presencial hai persoas que, algunha vez, foron parte deses cursos que algún docente deixou "ben limiños". Hai persoas que coñecen, en carne propia, que pasa cando unha institución decide quen si e quen non. A conversa deixa de ser teórica.
Que o Enclave ocorra neste territorio, no marco do traballo cotiá que a Coop Liberté sostén en Batán xunto a familias atravesadas polo sistema penal, docentes e voluntariado, dálle outra densidade ao exercicio. Non é o mesmo falar de "o que a aula reproduce" en abstracto que facelo onde esa reprodución ten cara, nome e enderezo.
A xestión: Cecilia Pintos
Este Enclave chega á Coop por xestión de Cecilia Pintos, cofundadora de Universidad Liberté, colaboradora permanente de Liberté, e —ademais de todo iso— irmá de Esteban. Sobre por que elixiu este tema, responde:
"É unha das liñas de investigación que el desenvolve, e creo que pode ser interesante a reflexión sobre como o ideolóxico e o político atravesan a vida cotiá sen que nos decatemos. Cando falamos, sempre tamén falamos doutras cousas sen sabelo. A aula e a educación non son excepcións."
Pedímoslle tamén unha ollada máis persoal sobre o expositor:
"Como irmá de Esteban, gustaríame que se leven a súa paixón, un pouquiño do seu percorrido de traballo —que é moi extenso e laborioso—, a súa solidariedade, e o seu esforzo permanente de coherencia entre o que di e o que fai."
Como participar
- Cando: Sábado 16 de maio de 2026, de 10 a 12 h (Arxentina).
- Expositor: Esteban Pintos (vía Zoom).
- Audiencia presencial: unhas 40 persoas en situación de cárcere, na Unidad Penal N°15 de Batán, no marco do traballo educativo de Liberté.
- Zoom (audiencia virtual aberta):
- YouTube en directo: Canal Cooperativa Liberté.
- Custo: Gratuíto.
- Certificado: Dixital de participación, avalado por Universidad Liberté.
Inscrición aberta a toda a comunidade. Xa hai máis de 148 persoas anotadas. Súmate desde aquí: universidadliberte.org/enclavelibre/EL-160526.
